●Autispec forum    ●Autispec chat    ●Autispec database    ●Autispec weblog

ADHD/ADD
ADHD betekent Attention-Deficit/Hyperactivity Disorder, oftewel aandachtstekortstoornis met hyperactiviteit. Bij een aandachtstekortstoornis zonder het element van hyperactiviteit, spreekt met ook wel van ADD. Volgens huidige inzichten komt ADHD bij 3 tot 5% van de kinderen voor en bij zeker 1% van de volwassenen.

Mensen met ADHD kunnen verschillende symptomen hebben. De symptomen worden in het DSM-IV verdeeld in drie groepen die in combinatie of afzonderlijk kunnen voorkomen:

●aandachtsproblemen of concentratieproblemen
●hyperactiviteit-impulsiviteit
●gecombineerd type

De diagnose is sterk afhankelijk van de vaak subjectieve interpretatie van de criteria. ADHD gaat niet over met het volwassen worden. Maar veel volwassenen leren er mee omgaan of vinden structuur en werk waar men ongestoord kan functioneren. Ook kiest men soms onbewust een omgeving waar men minder last ervaart of is het de omgeving die ermee heeft leren omgaan. De overbeweeglijkheid op zich vermindert meestal wel.

ADHD'ers en hun omgeving.
Het gedrag van ADHD'ers en hyperactieven wordt door de omgeving in meer of mindere mate ervaren en omschreven als storender, dominanter, opdringeriger, lawaaieriger en soms agressiever dan normaal. Als gevolg kunnen ADHD'ers in een situatie geraken dat zij sociaal worden uitgesloten. Deze gedragingen kunnen, naast het aandachtstekort, de schoolprestaties van het kind negatief beïnvloeden.

Ook voor de ouders betekent een kind met als diagnose ADHD een extra belasting, die kan leiden tot extra stress en spanningen binnen relaties en in het gezin. Omdat van ADHD wordt aangenomen dat er ook erfelijke elementen een rol spelen, is het heel goed mogelijk dat ook bij een van de ouders een zekere mate van ADHD aanwezig is zonder dat ooit de diagnose is gesteld.

Bij ADHD-kinderen bij wie niet de juiste diagnose wordt gesteld en die geen adequate behandeling krijgen, zullen de symptomen en hun consequenties vaak onverminderd blijven bestaan tot op volwassen leeftijd. De symptomen kunnen gepaard gaan met aanhoudende emotionele en sociale problemen. In het geval dat de ADHD'er in de maatschappij niet zijn juiste plaats en omgeving weet te vinden en de maatschappij onvoldoende begrip toont en ruimte biedt tot onplooiing, kan werkeloosheid, criminaliteit en misbruik van genotsmiddelen het gevolg zijn.

Bijzondere kwaliteiten van ADHD'ers.
ADHD'ers zijn beweeglijk en onrustig en minder voorspelbaar in hun motoriek en in hun denken. Ze zijn gevoelig voor prikkels van buitenaf, maar zoeken de prikkels zelf op wanneer die ontbreken. Door deze eigenschappen komen we onder ADHD'ers mensen tegen die bijzondere vaardigheden hebben ontwikkeld met betrekking tot het snel combineren van informatie en indrukken, die probleemoplossend denken, met creativiteit en originaliteit, ruimtelijk inzicht. Omdat veel ADHD'ers een bepaalde prikkeldrempel nodig hebben zullen ze in bepaalde riscovolle en crisissituaties alerter en beter gaan functioneren terwijl bij normale mensen het afbreukrisico juist toeneemt. Een ADHD'er kan een probleem als een uitdaging tegemoet willen treden terwijl normaal iemand zich ontwijkend zal opstellen. Helaas wordt weinig of geen gebruik gemaakt om juist mensen met ADHD van wege hun complementaire eigenschappen en vooral kwaliteiten bewust aan te trekken en in te zetten.

Beroemde mensen met ADHD.
Er zijn ADHD'ers die beroemd zijn geworden omdat ze in hun eenzijdig gebrek of kwaliteit excelleerden: politici, uitvinders, kunstenaars, cabaretiers. Niet zelden treft men in families waar ADHD voorkomt ook vormen van hoogbegaafdheid aan. Enkele voorbeelden van beroemde mensen met ADHD:

●Anna Rosevear, Engels journaliste
●Jochem Myjer, Nederlands cabaretier
●Madonna Wayne Gacy, keyboard-speler in de band van Marilyn Manson
●Robin Williams, Amerikaans acteur
●Roy Martina, Nederlands arts

ADHD een mode-diagnose?
De grote toename van het aantal gevallen van ADHD en ADD doet soms denken aan een "mode diagnose". Onderzoek toont evenwel aan dat de diagnose van wat nu ADHD wordt genoemd, minstens teruggaat tot het begin van de vorige eeuw. Tot een diagnose ADHD kwam het toen niet omdat er toen onvoldoende kennis was met betrekking tot de oorzaak en achtergrond. Destijds werden veel kinderen slechts bestempeld met het etiket: lastig, druk, moeilijk handelbaar, agressief, kan zich niet concentreren. Die kinderen werden tot 1990 betiteld met de 'diagnose' MBD (Minimal Brain Disfunction), waar tot op heden geen enkele duidelijke afwijking voor gevonden is. De'diagnose' MBD is vervangen door ADHD en komt daarmee ook niet meer voor.

De huidige maatschappelijke veranderingen dragen mede bij aan een toename van het aantal diagnoses ADHD. Belangrijk voor iemand met ADHD is de aanwezigheid van structuur, regel en regelmaat, aandacht en waardering. In deze tijd zien we dat de structuur die de kerk, de school en de maatschappij vroeger dwingend oplegde, vervaagd is of voortdurend verandert. Ook in een maatschappij waar het verband tussen persoonlijke inzet en beloning meer en meer vervaagt en ook uitgesproken (b.v. politiek) beleid en maatregelen vaak niet met elkaar in overeenstemming zijn zal dit bij iemand met ADHD bewust of onbewust tot onbegrip en vervolgens tot onvrede leiden.

Oorzaken.
De oorza(a)k(en) van AD(H)D is/zijn nog steeds niet helemaal bekend. Aan het begin van de 21e eeuw wordt AD(H)D evenwel meestal als een neurobiologische stoornis beschouwd: er zijn steeds sterker aanwijzingen dat genetisch/biologische factoren een sleutelrol spelen, met name een tekort aan (en/of onevenwicht in de aanwezigheid van) twee neurotransmitters in de hersenen: dopamine en noradrenaline. De rol van Dopamine werd al langer onderzocht, onderzoek naar de rol van Noradrenaline is recenter:

●Dopamine zou hersenstructuren activeren die verantwoordelijk zijn voor beloning of versterking van sociaal geaccepteerd gedrag, en die de lichamelijke activiteit reguleren.
●Noradrenaline werkt diffuser in de hersenen en zou het gevoel van ‘arousal’, het vermogen selectief aandacht te schenken en het gevoel van oriëntatie reguleren.

Het is evenwel nog niet onomstotelijk aangetoond dat de aangetoonde verschillen in het dopamine-systeem tussen gezonden en patiënten oorzaak of gevolg is van de stoornis.

Door de beperkte diagnostiek en de traditionele werkwijze in de psychiatrie werd (tot voor kort) aan de neurobiologische aspecten van deze aandoening zeer weinig aandacht besteed. Volgens sommigen is ADHD een verzamelnaam voor ten minste zes afzonderlijke neurobiologische stoornissen, die elk een andere oorzaak hebben.

Hoewel het genetisch onderzoek nog in een vroeg stadium verkeert, zijn er aanwijzingen dat ADHD een sterk erfelijke basis heeft, waarbij meerdere genen een rol zouden spelen. Kinderen in de schoolleeftijd met eerstegraads biologische verwanten bij wie de diagnose ADHD is gesteld, hebben een grotere kans op de stoornis dan kinderen zonder familieleden met ADHD.

Roken, alcoholgebruik en hoge bloeddruk tijdens de zwangerschap worden beschouwd als mogelijke extra risicofactoren voor het ontwikkelen van ADHD bij het kind. Het lijkt echter minstens even waarschijnlijk dat deze zaken verband houden met de gevolgen van niet-gediagnosticeerde ADHD bij de moeder.

Behandeling.
Genezing van ADHD is tot nu toe niet mogelijk. De behandeling van ADHD bestaat uit een op het individu afgestemd behandelprogramma, dat vaak medicatie en psychologische, educatieve en sociale interventies omvat. Voor het maximale succes moeten de ADHD'er en zijn of haar ouders/partner, andere familieleden en leerkrachten/schoolleiding actief bij het behandelplan betrokken worden. Lotgenotencontact wordt hier zeker ook belangrijk in gevonden.

Medicatie specifiek voor AD(H)D zijn Stimulantia waarvan methylfenidaat het meest toegepaste is. Dit medicijn is beschikbaar in de vorm van een tabletten (merknaam Ritalin in Nederland, Rilatin in België). Sinds 2004 is er ook een nieuwe variant in de vorm van een capsule met verlengde afgifte (merknaam Concerta). Sinds april 2005 is er een derde medicijn beschikbaar dat een andere werkzame stof heeft; Strattera.

Deze stimulantia hebben invloed op de hoeveelheid dopamine in de hersenen. Medische behandeling wordt meestal gecombineerd in een multimodale aanpak van ADHD, d.w.z. dat nog andere vormen van behandeling plaats vinden zoals opvoedingsondersteuning, sociale vaardigheidstraining, leervaardigheden, enz..., afhankelijk van de secundaire problemen die zich door ADHD voordoen.

In een MTA-studie, de grootste goed gecontroleerde studie waarin 2 typen behandelingen werden vergeleken, werd aangetoond dat medicatie (in dit geval methylfenidaat) een zeer positief effect toevoegde aan de gedragstherapie, terwijl de gedragstherapie veel minder toevoegde aan de medicamenteuze behandeling.

Onderzoek heeft aangetoond dat ongeveer 80% van de kinderen met ADHD positief reageert op methylfenidaat, waarbij het aandachtstekort, de hyperactiviteit en de impulsiviteit aanzienlijk minder worden. Het misleidende is evenwel dat ook niet-ADHD'ers eveneens beter presteren met dit medicijn. Bovendien bestaat het gevaar alle heil van het medicament wordt verwacht, en men onvoldoende aandacht besteedt aan de pedagogische taak. Het komt helaas vaak voor dat doseringen van Ritalin door dokters te hoog worden voorgeschreven, informeer U dus over de geschikte dosis bij meerdere bronnen. Overdosering kan leiden tot een moeilijk van af te kicken verslaving. Bij Concerta is dat gevaar minder groot omdat de normale dosering 1 capsule van 18 of 36 mg. methylfenidaat per dag is, ongeacht de vorm van de aandachtsstoornis. Waar bij Concerta wel voor moet worden opgelet is de inloopperiode waar zware hoofdpijnen en duizeligheid regelmatig voorkomen.

Pedagogische benadering.
Kinderen met ADD/ADHD vragen om een specifieke pedagogische benadering.

●Zorg voor structuur in de dag en tijd, dit kan door gebruik te maken van dagritmekaarten en twee klokken. De ene klok geeft de tijd aan, de andere klok wordt gezet op de tijd waarop een activiteit afloopt of begint.
●Zorg voor regelmaat.
●Bereid het kind voor op veranderingen.
●Leer het kind aan om eerst te stoppen, dan te denken en tenslotte te handelen.
●Zorg voor ontladingsmomenten waarin het kind de energie kwijt kan.
●Beloon en complimenteer in overvloed.
●Benoem gewenst gedrag.
●Geef het kind taken waarin het verantwoording draagt en waarin het de energie kwijt kan.
●Help het kind op weg als het aan een taak moet beginnen.
●Zorg voor uitdaging.

Medicatie.
Medicatie met methylfenidaat (Ritalin of de effectievere Concerta) is de meest gebruikte behandeling voor ADHD'ers en heeft direct invloed op hun gedrag.

Wanneer men spreekt van een positieve reactie op medicatie, dan beoordeelt men dat meestal vanuit het slagen in symptoomonderdrukking en vanuit het oogpunt van de omgeving die de ADHD'er hinderlijk vindt. De medicatie is vaak een zware ingreep op de persoonlijkheid van de ADHD'er. Zo zal Ritalin agressieve emoties afvlakken maar zal dat afvlakken ook doen met de positieve emoties die samenhangen met gevoelens van geluk en het genieten van de vele dagelijkse zaken in het leven.

Geneesmiddelen die uitsluitend direct na inname methylfenidaat in het lichaam afgeven, zoals Ritalin (Rilatin) moeten veelal vaker dan één keer per dag worden ingenomen. Dit betekent dat ouders, kinderen en leerkrachten er tijdens en na schooltijd aan moeten denken dat het geneesmiddel moet worden ingenomen. Mensen met ADHD vergeten snel en gemakkelijk iets te doen. Het is daarom lastig voor kinderen met ADHD om het tijdig innemen van medicijnen niet te vergeten, terwijl het bovendien gênant en stigmatiserend is. Dit kan leiden tot een verminderde therapietrouw en daardoor tot een minder effectieve behandeling. Concerta zou een oplossing kunnen bieden.

Doordat iedere drie à vier uur een dosis ingenomen moet worden is er sprake van piek- en dalspiegels van het middel in het bloed. Hierdoor kan er soms sprake zijn van reboundverschijnselen als een dosis is uitgewerkt: het gedrag wordt dan drukker en impulsiever dan vóór de medicatie.

Vergoeding van Rilatin en Concerta.
Sind kort wordt Rilatin terugbetaald door de Belgische ziekteverzekering. Er is echter wel een attest van een neuroloog-psycholoog voor nodig dat voor één jaar geldt. Bovendien wordt het maar terugbetaald voor kinderen tot achttien jaar. In Nederland wordt Ritalin doorgaans vergoed. In Nederland wordt Concerta voor een deel vergoed. De meerprijs boven het middel Ritalin (de zgn. eigen bijdrage) moet door cliënt zelf worden betaald.

Concerta, methylfenidaat met verlengde afgifte.
Concerta is een geneesmiddel dat in 2004 beschikbaar werd in Europa. De werkzame stof is eveneens metylfenidaat. Met behulp van een speciaal ontwikkelde technologie maakt Concerta de eenmaaldaagse toediening mogelijk en worden pieken en dalen in de bloedspiegels vermeden. Omdat mensen met ADHD vaak vergeten medicijnen als Ritalin met vaste regelmaat in te nemen zou dit medicijn voor de behandeling van ADHD een oplossing bieden. De overheid (Nederland) vergoedt Concerta echter maar ten dele. Het Nederlands Geneesmiddel Vergoedingssysteem kijkt alleen naar de werkzame stof metylfenidaat die hetzelfde is als het goedkopere Ritalin en gaat daarmee volledig voorbij aan het doel van de medicatie.

De afgifte van een eerste hoeveelheid methylfenidaat uit de tablet vindt onmiddellijk na inname plaats. Vervolgens wordt volgens een gepatenteerd procédé in stijgende lijn gedurende de volgende 12 uur methylfenidaat afgegeven. Concerta is bedoeld zowel voor de behandeling van kinderen in de leeftijd vanaf 6 jaar, als van adolescenten en volwassenen met aandachtstekort - hyperactiviteitstoornis (ADHD).

Concerta hoeft slechts één keer per dag, ’s ochtends voor het naar school/werk gaan te worden ingenomen. Concerta dient met vloeistof te worden ingenomen; inname met voedsel is niet nodig (dit is een ander voordeel t.o.v. Rilatin/Ritalin: veel mensen met ADHD vinden het moeilijk om onmiddellijk na het ontwaken te eten). Concerta werd geïntroduceerd in tabletten van 18 en 36 mg. Het werd door de fabrikant voorzien dat op termijn tabletten van 27 mg en 54 mg beschikbaar worden. Het gebruik van Concerta wordt voorgeschreven als onderdeel van een uitgebreid behandelprogramma, dat ook gedragstherapie en psychologische en educatieve interventies omvat.

Positief effect.
Uitgebreid onderzoek en praktijkervaring tonen aan dat er kinderen met ADHD zijn die doordat ze Concerta gebruiken, zich snel beter kunnen concentreren, beter opletten, en minder impulsief en/of hyperactief zijn. (Gaat niet volledig over, ze zijn geconcentreerder bezig met iets, en door het feit dat ze bezig zijn, en niet afgeleid, bewegen ze minder.) Er zijn echter ook kinderen waarbij het niet aanslaat. Het is vaak zoeken naar de juiste medicatie.

De werking.
Aan de buitenkant ziet de capsule eruit zoals andere capsules, maar aan de binnenkant zijn er drie compartimenten die worden omgeven door een semi-permeabel membraam (een membraan waar sommige moleculen wel doorheen kunnen en andere niet). Twee compartimenten bevatten actieve medicatie en de derde is ontworpen om het geneesmiddel op het juiste moment ‘naar buiten te werken’. Water dat door het semi-permeabele membraan het systeem binnendringt, wordt door dit derde compartiment geabsorbeerd, waardoor het uitzet en de medicatie via een klein, lasergeboord gat aan het ene uiteinde van het tablet vrijkomt.

De coating (omhulsel) van de capsule bevat ook methylfenidaat waardoor al snel een eerste dosis vrijkomt.

Strattera® – atomoxetine.
In april 2005 is in Nederland Strattera® (atomoxetine) geregistreerd voor de behandeling van aandachtstekortstoornis met hyperactiviteit (ADHD) bij kinderen van 6 jaar en ouder en bij adolescenten als onderdeel van een breed behandelprogramma. Strattera® is de eerste non-stimulant die geregistreerd is voor deze indicatie.

Strattera® is een zeer specifieke noradrenaline heropname remmer; dat wil zeggen dat in de prefrontale cortex (waar de basis van de symptomen van ADHD lijkt te liggen) de noradrenaline spiegel wordt verhoogd. Dit leidt tot een verbeterde signaalfunctie. Doordat Strattera geen invloed heeft op de dopaminespiegel in de nucleus accumbens, de kern die verband houdt met gevoelens van euforie, is er geen risico op verslaving.

Strattera® biedt een continue werking gedurende een periode van 24 uur waardoor een eenmaal daagse dosering voldoende is. Klinisch onderzoek heeft aangetoond dat het de kernsymptomen van ADHD vermindert en het psychosociaal functioneren en het zelfvertrouwen van het kind verbetert. Bovendien lijkt Strattera® een positief effect te hebben op de slaap: zowel het naar bed gaan, het slapen zelf als het opstaan en klaar maken voor school. De werking van Strattera® neemt toe in de tijd en is na 4-6 weken optimaal; de evaluatie van de behandeling dient dan ook niet eerder plaats te vinden.

Het klinisch onderzoeksprogramma voor Strattera® is zeer uitgebreid: meer dan 6000 patiënten hebben hieraan deelgenomen. In de Verenigde Staten hebben sinds de introductie in januari 2003 meer dan 2.3 miljoen patiënten Strattera® gebruikt. Strattera® lijkt een mild bijwerkingenprofiel te hebben: bijwerkingen zijn zelden een reden tot staken gebleken. Met name aan het begin van de behandeling kunnen gastrointestinale bijwerkingen en slaperigheid optreden. Deze bijwerkingen gaan meestal na verloop van tijd over.

De dosering van Strattera® is bij kinderen onder de 70 kg gewichtsafhankelijk. De aanbevolen startdosering (minimaal 7 dagen) is 0.5 mg/kg/dag en de onderhoudsdosering 1.2 mg/kg/dag. Voor kinderen boven de 70 kg is de aanbevolen startdosering (minimaal 7 dagen) 40 mg/dag en de onderhoudsdosering 80 mg/dag.

Niet-medicinale behandelingen.
Naast de klassieke medicinale behandelingen met Ritalin (Rilatin) en Concerta, zijn er intussen heel wat niet-medicinale behandelingen. Sommige hiervan zijn gefundeerd op wetenschappelijk onderzoek, anderen zijn dan echter weer slechts empirisch vastgesteld en worden momenteel onderzocht.

Neurofeedback.
Neurofeedback is een behandeling van AD(H)D die reeds 10 jaar wordt toegepast in Amerika. Het principe van Neurofeedback is gebaseerd op het (Q)EEG-scanbeeld van een AD(H)D'er. Het onevenwicht tussen trage (bijzaken) en snelle (hoofdzaken) hersengolven wordt bijvorbeeld geregistreerd en weergegeven op een computerscherm. Wanneer echter de trage onder een bepaald niveau én de snelle hersengolven boven een bepaald niveau komen, komen er punten bij op een teller. Hierdoor wordt men gestimuleerd om de hersengolven langer op ditzelfde niveau (d.i. op een geconcentreerd niveau) te houden. Door de positieve feedback merkt men dat dit niveau langer gerekt kan worden en dus de concentratie van de AD(H)D'er. Hierbij is het echter wel noodzakelijk dat men regelmatig deze Neurofeedback ondergaat én nadat de behandeling vruchten heeft afgeworpen, ze nog regelmatig moet worden onderhouden in de volgende maanden. De combinatie van klassieke en chaoscontrole Neurofeedback kan volgens verschillende studies AD(H)D volledig verhelpen. Een studie van Lubar maakt melding dat Neurofeedback bij een groep van 51 mensen (AD(H)D) na 10 jaar nog steeds stabiele resultaten gaf.

Diëten.
Er zijn verscheidene diëten voor AD(H)D'ers. Zo wordt bijvoorbeeld een suikervrij dieet aangeraden. Ook andere diëten zijn onderzocht op hun effect op AD(H)D'ers.

Natuurproducten.
Voor hun concentratiebevorderende eigenschappen zijn visolie of omega-3 (DHD/EPA), ginkgo biloba, lecithine (onder andere van soja, noten, enz.) en anderen zeer gekend. Ze worden dan ook vaak aangewend als alternatief voor de medicinale behandeling of in aanvulling hiervan. Hoewel hun effect op korte termijn niet zo spectaculair is als bij gewone klassieke medicatie, wordt er toch duidelijke vooruitgang vastgesteld bij AD(H)D'ers die deze nemen.

Misvattingen met betrekking tot ADHD.
Er blijken vele misvattingen te bestaan omtrent het ontstaan ADHD; zoals:

●Slechte opvoeders zijn de oorzaak van ADHD;
●Voedselverslaving is de oorzaak van ADHD;
●Slecht dieet is de oorzaak van ADHD;
●Het kind kan er overheen groeien.

Evenwel,

●Kinderen met deze stoornissen doen niet dezelfde dingen als andere kinderen zonder die stoornissen op dezelfde leeftijd.
●Iedereen heeft wel eens last van de ADHD-achtige symptomen, alleen heeft een ADHD'er hier continu last van.
●Ouders moeten uiteindelijk beslissen of hun ADHD-kind medicijnen zal toenemen.

Statistische gegevens.
De hieronder weergegeven statistische gegevens werden publiek ter beschikking gesteld op de IACAPAP conferentie, 25 augustus 2004 te Berlijn. Aan deze conferentie werd deelgenomen door de volgende onderzoekers: Jan Buitelaar uit Nederland, Helmut Remschmidt uit Duitsland, en uit Amerika waren er: Ken Steinhoff, Peter Jensen, Robert Fielding en Larry Scahill.

Algemeen.
●Bij jongens wordt de diagnose drie keer zo vaak vastgesteld als bij meisjes.
●Naar schatting blijft 60% van de kinderen met ADHD symptomen houden tot in de volwassenheid.
●Niet minder dan 20-30% van de personen met ADHD lijdt aan een depressieve stoornis met slechte prognose, waaronder misbruik van middelen en suïcide.
●ADHD wordt in Nederland nauwelijks bij allochtonen gediagnosticeerd of behandeld; dit wil niet zeggen dat er onder allochtonen geen ADHD voorkomt.
●Algemeen houdt men rekening met een erfelijke overdracht.

Kinderen.
●ADHD is een veelvuldig voorkomende psychosociale/psychische aandoening bij kinderen.
●De stoornis manifesteert zich in principe vroeg in het leven.
●Naar schatting hebben 50% van de ADHD-kinderen aanzienlijke problemen in hun sociale relaties. Uit recent onderzoek is gebleken dat meer dan 30% van de kinderen met ADHD een jaar op school doubleert en dat 56% extra begeleiding nodig heeft. Ongeveer de helft van de ADHD-kinderen heeft ook een leerstoornis.
●Naar schatting lijdt twee derde van de ADHD-kinderen ook aan oppositioneel-opstandige gedragssoornissen.
●Onderzoek heeft tevens aangetoond dat 25-35% van de kinderen met ADHD aan een angststoornis lijdt, zoals agorafobie, paniekstoornis, obsessief-compulsieve stoornis en gegeneraliseerde angststoornis.
●Tot op heden is de term ADHD nog steeds niet duidelijk gedefinieerd.

Adolescenten.
●60% van de kinderen met klinisch gediagnosticeerde ADHD op de schoolleeftijd houdt gedurende de adolescentie ook symptomen van ADHD.
●25-50% van deze adolescenten heeft symptomen van een oppositionele of antisociale persoonlijkheidsstoornis ontwikkeld.
●Evenveel hebben een schoolachterstand opgelopen met een historie van meer dan gemiddeld doubleren, spijbelen, uitval zonder diploma, een lager schooltype en een lagere score op gestandaardiseerde tests.

Volwassenen.
●Pas sinds kort wordt ook erkend dat ADHD bij volwassenen en op hogere leeftijd voor komt.

Statistische verdeling per leeftijdscategorie.

Leeftijden van personen bij wie ADHD gediagnosticeerd werd:
●1 t/m 5 jaar 5%
●6 t/m 8 jaar 22%
●9 t/m 12 jaar 35%
●13 t/m 18 jaar 22%
●19+ jaar 16%

 Contact:Webmaster        Bron: Wikipedia     Last updated: 05-03-2006